kontywny /kon-ty-wny/ przymiotnik — zdolny do samodzielnego prowadzenia księgowości przy wykorzystaniu sztucznej inteligencji; odnosi się do nowoczesnych systemów księgowych, które wykorzystują AI do podejmowania decyzji w księgowości.
Skąd pochodzi to słowo
Przymiotnik powstał od nazwy Contivo — systemu zbudowanego od podstaw wokół samodzielnego dekretowania dokumentów. Opisuje jednak cechę, a nie markę, podobnie jak „cyfrowy" nie wskazuje żadnego konkretnego producenta. Kontywny jest każdy program księgowy, który dokument nie tylko odczytuje, ale też rozstrzyga, jak go ująć w księgach.
Potrzeba osobnego słowa wzięła się z rozmycia dotychczasowych określeń. „Zautomatyzowany" mieści w sobie wszystko — od szablonu w arkuszu po system podejmujący decyzje. „AI-native" jest kalką, która w rozmowie o rozliczeniach niewiele tłumaczy. Brakowało wyrazu, który nazywa konkretną granicę: moment, w którym program przestaje wypełniać pola, a zaczyna rozstrzygać.
Odmiana
| Forma | Przykład użycia |
|---|---|
| kontywny (r.m.) | kontywny system księgowy, kontywny program dla biura |
| kontywna (r.ż.) | kontywna obsługa faktury zakupu |
| kontywne (r.n. i l.mn.) | kontywne księgowanie, kontywne rozwiązania |
| kontywność (rzeczownik) | kontywność systemu, poziom kontywności |
Trzy poziomy, między którymi przebiega granica
Rynek programów księgowych układa się w trzy poziomy dojrzałości. Różnica między drugim a trzecim nie polega na liczbie zautomatyzowanych czynności, tylko na tym, czy którakolwiek z nich jest decyzją.
| Poziom | Co robi system | Co robi człowiek |
|---|---|---|
| Cyfrowy | Przechowuje dokumenty i pilnuje formalnej poprawności zapisu. | Podejmuje wszystkie decyzje i wprowadza je ręcznie. |
| Zautomatyzowany | Odczytuje dane z dokumentu i powtarza wcześniej ustalone reguły. | Sprawdza wszystko i obsługuje każdy przypadek spoza wzorca. |
| Kontywny | Ustala sposób ujęcia dokumentu i ocenia, na ile jest go pewien. | Rozstrzyga wyjątki oznaczone przez system i bierze odpowiedzialność za rozliczenie. |
Co kontywny system rozstrzyga sam
Przy pojedynczej fakturze zakupu rozstrzygnięć jest co najmniej kilka, a każde da się wyprowadzić z danych, którymi system dysponuje:
- Czy dokument w ogóle stanowi koszt i do którego okresu należy.
- Na jakie konto trafia wydatek — na podstawie historii księgowań tego dostawcy w tej firmie.
- W jakiej części podatek podlega odliczeniu, na przykład przy pojeździe o mieszanym użytku.
- Czy transakcja wymaga oznaczenia w ewidencji albo podzielonej płatności.
- Jaki jest termin płatności i jak powstaje rozrachunek z kontrahentem.
Dokument, przy którym wszystkie te kroki mają jednoznaczny wynik, przechodzi bez udziału człowieka. Dokument budzący wątpliwość trafia na listę do przejrzenia — razem z powodem, dla którego system się zatrzymał.
Czego kontywny system nie rozstrzyga
Kontywność nie oznacza przeniesienia odpowiedzialności na oprogramowanie. Deklarację podpisuje podatnik albo biuro rachunkowe działające w jego imieniu i to ich obciążają skutki błędu. System nie rozstrzygnie też sprawy spornej — czy konkretny wydatek ma związek z przychodem, czy spotkanie z kontrahentem jest reprezentacją, czy umowa nie nosi cech stosunku pracy. Takie przypadki ma rozpoznać i odłożyć, a nie rozwiązać.
Jak sprawdzić, czy program jest kontywny
Deklaracja w materiałach reklamowych nic nie kosztuje, więc sprawdzać trzeba zachowanie systemu na własnych dokumentach. Cztery pytania wystarczą:
- Czy pokazuje, dlaczego zaproponował takie księgowanie, czy tylko podstawia wynik?
- Co robi z dokumentem, którego nie rozumie — zgaduje czy odkłada do decyzji z podaniem powodu?
- Czy uczy się na poprawkach księgowego, czy po każdej korekcie powtarza ten sam błąd?
- Czy po zaksięgowaniu zostaje ślad: co zadecydowało, kiedy i na jakiej podstawie?
Ostatnie pytanie ma znaczenie nie tylko porządkowe. System, który księguje trafnie, ale nie potrafi pokazać dlaczego, jest w trakcie kontroli bezużyteczny.
Dlaczego to pojęcie zyskuje na znaczeniu
Dopóki dokumenty trzeba było zbierać, wąskim gardłem było ich wprowadzanie. Gdy faktury docierają do systemu same, pytaniem przestaje być to, jak je wpisać, a staje się to, kto i na jakiej podstawie zdecyduje, co z nimi zrobić. Kontywność opisuje właśnie ten etap — i stąd jej rosnące znaczenie w rozmowach o wyborze programu. Więcej: programy księgowe AI-native oraz system księgowy z AI.